مقاومت ترموود: رطوبت، آتش، آفتاب و مقایسه ترمووود با چوب معمولی
پاسخ کوتاهترموود در برابر رطوبت، پوسیدگی، حشرات و کپک بهمراتب مقاومتر از چوب خام است، چون جذب آبش حدود نصف شده. زیر آفتاب رنگ سطحش به خاکستری میرود که فقط تغییری ظاهری و چند دهم میلیمتری است. اما حرارتدهی سختی چوب را کمی کاهش میدهد، بنابراین ترموود برای سازهی باربر توصیه نمیشود.
مقاومت ترموود مهمترین دلیلی است که چوب ترمو جای چوب معمولی را در نما، کف و محوطه گرفته است. عملیات حرارتی، هموسلولزها را تجزیه میکند، شیره و مواد داخلی چوب خارج میشوند، میکروارگانیسمها و عوامل پوسیدگی از بین میروند و pH چوب کاهش مییابد. نتیجه: چوبی سبکتر، پایدارتر و بهمراتب مقاومتر در برابر رطوبت، پوسیدگی، آفتاب و حتی حریق.
تاریخچه: از وایکینگها تا استاندارد فنلاند
قرنهاست انسان میداند سوزاندن سطح چوب با آتش ملایم مقاومت آن را برای فضای بیرونی بالا میبرد؛ مورخان نشان دادهاند وایکینگها از همین روش برای چوب نرده استفاده میکردند. تأثیر حرارت بر چوب در سال ۱۹۳۰ توسط استام و هانسن در آلمان و در ۱۹۴۰ توسط وایت در آمریکا بررسی شد. این تحقیقات در دههی ۵۰ میلادی در آلمان توسط وندام، رانکل و بورو ادامه یافت و سرانجام در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بهصورت جامع منتشر شد و تولید صنعتی چوب ترموود بهتدریج شکل گرفت.
تغییرات ساختاری و شیمیایی ترمووود
تجزیه هموسلولزها
بافت و ساختار چوب در اثر حرارت تغییر میکند و دوباره شکل میگیرد. این تغییر عمدتاً ناشی از تجزیهی حرارتی هموسلولزهاست.
خروج شیره و مواد داخلی
شیره و مواد درونی چوب بر اثر حرارت خارج میشوند و وزن چوب سبکتر میشود.
حذف عوامل پوسیدگی
تمام میکروارگانیسمها و عوامل پوسیدگی در فرایند حرارتی از بین میروند.
کاهش pH
pH چوب کاهش مییابد و خواص عایق حرارتی آن افزایش پیدا میکند.
رنگ تیرهتر و پایدارتر
چوب تیرهتر میشود، استحکام فیزیکی بیشتری پیدا میکند و در برابر رطوبت مقاومتر است.
سختی چوب ترمووود
سختی نهایی چوب ترمووود پس از تولید با استاندارد prEN 1534 سنجیده میشود. نتایج علمی نشان داده با افزایش حرارت در عملیات حرارتی، سختی چوب افزایش مییابد. اما نکتهی تعیینکننده این است که کیفیت و چگالی چوب خام اولیه در سختی نهایی بسیار مؤثر است؛ اگر چوب خام کیفیت کافی نداشته باشد، ترمووود تولیدشده هم مقاومتی نخواهد داشت. به همین دلیل برای تولید ترمووود فقط از گونههای گیاهی خاصی مانند کاج و اَش استفاده میشود.
مقاومت ترموود در برابر آتشسوزی
آزمایشهای انجامشده در فنلاند و آمریکا نشان داده چوبهای ترمووود نسبت به چوبهای معمولی در برابر حریق مقاومترند. اما نکتهی مهمتر میزان دود است: دود متصاعدشده از ترموود بهمراتب کمتر از چوبهای دیگر است.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟ چون دود عامل اصلی مرگومیر در آتشسوزیهاست. طبق آمار سازمان آتشنشانی آمریکا بیش از ۷۳ درصد قربانیان آتشسوزی اصلاً در تماس مستقیم با حرارت آتش نبودهاند و سازمان پزشکی قانونی اتحادیه اروپا نیز پس از کالبدشکافی تأیید کرده که دود در مجاری تنفسی، عامل مرگ بوده است نه سوختگی عمیق. بنابراین استفاده از نمای چوبی ترمووود، تایل ترموود و مبلمان ترموود، دود کمتری تولید میکند و ضریب ایمنی را بالا میبرد.
آیا ترموود ضد حریق است؟
صریح پاسخ میدهیم: خیر. هیچ چوبی در دنیا وجود ندارد که ضد آتش باشد و نسوزد. طبق آزمایشهای انجمن بینالمللی ترمووود در فنلاند، چوب ترموود حدود ۲۵ درصد دیرتر به مرحلهی اشتعال میرسد؛ همین زمان اضافه باعث میشود افراد فرصت خروج داشته باشند و نیروهای امدادی سریعتر جلوی گسترش آتش را بگیرند. شرکتهایی که در ایران ادعای «چوب ضد حریق» دارند صرفاً از یک حربهی تبلیغاتی استفاده میکنند و این ادعا واقعیت ندارد.
مقاومت ترموود در برابر آفتاب و اشعه UV
چوب به دلیل ماهیت طبیعی خود، مانند هر چیز دیگری در طبیعت، تحت تأثیر نور آفتاب و اشعهی ماوراءبنفش تغییر میکند؛ اما این تأثیر در ترمووود بسیار کمتر از چوب معمولی است. در حالتی که ترموود رنگ نشده باشد، پس از حدود ۶ ماه با یک تغییر رنگ جزئی خود را نشان میدهد و رنگ چوب از قهوهای تیره به خاکستری متمایل میشود؛ بعد از این مدت است که تأثیرات منفی واقعی نور آفتاب آغاز میشود.
علت استفاده از رنگ ترمووود
کمپانیهای تولیدکننده با تکیه بر همین نتایج، فرمولاسیون خاصی برای رنگهای حاوی پیگمنت ضد اشعهی فرابنفش ساختند. با استفاده از این رنگها مشکل مقاومت ترمووود در برابر نور خورشید برطرف شد و دوام آن بهشدت افزایش یافت. به همین دلیل چوبهای ترمو بهطور استاندارد رنگ میشوند. رنگ ترموود علاوه بر آفتاب، مقاومت در برابر خوردگی و ساییدگی را هم بالا میبرد.
کیفیت رنگها بسته به تولیدکننده متفاوت است؛ پیشگام این صنعت شرکت لاکو (Lacko) است که محصولاتش بر اساس مطالعات روز بهروزرسانی میشوند.
مقاومت ترموود در برابر آب و رطوبت
پروسهی تولید ترمووود تغییرات فراوانی در خواص و بافت چوب ایجاد میکند. رطوبت چوب ترمووود تا حدود ۵ تا ۶ درصد کاهش مییابد. این کاهش رطوبت در کنار تغییرات ساختاری باعث میشود در شرایط جوی با رطوبت بسیار بالا، رطوبت نسبی چوب ترمو تا ۴۷ درصد پایینتر از چوب معمولی باشد.
بیشترین میزان بادکردگی و تغییر ابعاد ترمووود در مواجهه با رطوبت خیلی زیاد حدود ۶ درصد است و پس از کاهش رطوبت محیط هم بهسرعت خشک میشود. به همین دلیل ترموود برای مناطق شرجی و پربارش — شمال کشور، جنوب و مناطق ساحلی — انتخاب مناسبی است.
| ویژگی | چوب معمولی | چوب ترموود |
|---|---|---|
| رطوبت نهایی | ۱۲ تا ۱۸٪ | ۵ تا ۶٪ |
| رطوبت نسبی در هوای شرجی | مبنا | تا ۴۷٪ کمتر |
| بادکردگی حداکثری | بالا | حدود ۶٪ |
| مقاومت در برابر پوسیدگی | کم | بالا (عوامل پوسیدگی حذف شده) |
| زمان تا اشتعال | مبنا | حدود ۲۵٪ دیرتر |
| دود در حریق | زیاد | بسیار کمتر |
| وزن | سنگینتر | سبکتر |
پرسشهای پرتکرار
مقاومت ترموود در برابر رطوبت چقدر است؟
در فرایند حرارتی، رطوبت چوب تا ۵ تا ۶ درصد کاهش مییابد و ساختار آن تغییر میکند. نتیجه این است که در هوای شرجی، رطوبت نسبی چوب ترمو تا ۴۷ درصد کمتر از چوب معمولی است و حداکثر بادکردگی آن حدود ۶ درصد باقی میماند.
آیا ترموود ضد حریق است؟
خیر. هیچ چوبی در دنیا ضد آتش نیست. طبق آزمایشهای انجمن بینالمللی ترمووود فنلاند، چوب ترموود حدود ۲۵ درصد دیرتر به مرحله اشتعال میرسد و دود بسیار کمتری تولید میکند، اما ادعای «چوب ضد حریق» یک ادعای تبلیغاتی نادرست است.
چرا دود کمتر ترموود مهم است؟
چون دود، نه خود آتش، عامل اصلی مرگ در آتشسوزیهاست. طبق آمار سازمان آتشنشانی آمریکا بیش از ۷۳ درصد قربانیان در تماس مستقیم با حرارت نبودهاند. دود کمتر ترموود، زمان و شانس بیشتری برای خروج ایمن ایجاد میکند.
ترموود در برابر آفتاب چه واکنشی نشان میدهد؟
ترموود رنگنشده پس از حدود ۶ ماه دچار تغییر رنگ جزئی میشود و از قهوهای تیره به خاکستری متمایل میگردد؛ پس از آن اثرات مخرب واقعی UV شروع میشود. با رنگ ترموود دارای پیگمنت آنتییووی این مشکل برطرف میشود.
سختی چوب ترمووود چگونه اندازهگیری میشود؟
با استاندارد prEN 1534. با افزایش دمای عملیات حرارتی سختی بالاتر میرود، اما کیفیت و چگالی چوب خام اولیه تعیینکنندهی نهایی است؛ چوب خام بیکیفیت، ترمووود بیمقاومت میدهد.
چرا ترموود سبکتر از چوب معمولی است؟
چون در عملیات حرارتی، شیره و مواد داخلی چوب خارج میشوند و هموسلولزها تجزیه میگردند. نتیجه، کاهش وزن همراه با افزایش پایداری ابعادی است.
آیا ترموود میپوسد؟
عوامل پوسیدگی و میکروارگانیسمها در فرایند حرارتی از بین میروند و pH چوب کاهش مییابد، بنابراین ترموود در برابر پوسیدگی بسیار مقاوم است و دوام آن بهمراتب بیشتر از چوب معمولی است.
آیا ترموود برای مناطق شرجی مثل شمال و جنوب مناسب است؟
بله. به دلیل رطوبت پایین، جذب آب کم و خشکشدن سریع، ترموود یکی از بهترین گزینهها برای مناطق پربارش و ساحلی است و در این شرایط دچار مشکل نمیشود.
مقاومت ترموود در برابر ساییدگی چطور است؟
رنگ ترموود علاوه بر محافظت در برابر UV، مقاومت سطح را در برابر خوردگی و ساییدگی افزایش میدهد. همین ترکیب دوام و ظاهر، دلیل محبوبیت ترمووود بین معماران و طراحان داخلی است.
عمر مفید ترموود چقدر است؟
با کلاس حرارتی مناسب، نصب استاندارد و تمدید دورهای رنگ آنتییووی، ترموود در فضای باز بهراحتی بیش از ۲۵ تا ۳۰ سال دوام میآورد.